Post in Africa

Akkers grenzend aan het meer, Rusinga Island

Conflicten tussen mensen en nijlpaarden

Mijn verblijf in Kenia staat in het teken van mijn promotieonderzoek, dat deels voortbouwt op de studie die ik in 1997 heb gedaan naar conflicten tussen mensen en nijlpaarden in dichtbevolkte streken die grenzen aan Winam Gulf, het landinwaarts gelegen deel van het Victoriameer. De wetenschappelijke naam van nijlpaarden of hippo’s is Hippopotamus amphibius. Zowel mensen als nijlpaarden zijn aangewezen op het meer en het aangrenzende land, dat grotendeels een landbouwbestemming heeft of fungeert als visafslagplaats. De samenleving rondom het meer is overwegend agrarisch van aard, al levert de visvangst een belangrijke bijdrage aan het gezinsinkomen. Gewasverbouw nabij het water vergemakkelijkt irrigatie; de grond bij het meer is relatief vruchtbaar en gemakkelijker te bewerken met eenvoudige werktuigen. Hippo’s zijn herbivoren, ze komen ’s nachts het land op zich tegoed te doen aan gras of – bij gebrek hieraan – gewassen zoals maïs. Ze kunnen per nacht ruim 40 kg verstouwen. Boeren klagen steen en been, maar hun klachten vinden weinig gehoor bij de autoriteiten en velen nemen dan ook niet meer de moeite om incidenten te melden, mede omdat financiële compensatie van schade (met uitzondering van verwondingen of overlijden door toedoen van wild) ontbreekt. Ook vissers klagen over hippo’s die hun netten of boten vernielen. Het doden van nijlpaarden is illegaal, maar het uitblijven van actie leidt ertoe dat mensen het heft in eigen handen nemen. Zowel mens als dier leiden hieronder en strategieën die bijdragen aan conflictvermindering zijn dan ook gewenst.

Vissers op de terugweg naar Singeda

Het Hippo Monitoring Project
Het ontwikkelen van dergelijke strategieën vereist kennis uit het veld over conflictlocaties, de omvang van de schade, de huidige aanpak van conflicten en de rol van de actoren die zijn betrokken bij mens-dier conflicten en het behoud van waterrijke gebieden, de zgn. wetlands. Om hier zicht op te krijgen heb ik het Hippo Monitoring Project gestart, dat een van de onderdelen vormt van mijn onderzoek. Dit project heeft een looptijd van een jaar, zodat ook de seizoenscomponent (regentijd, droge tijd) wordt meegenomen. Vooral in de lange regentijd zijn er relatief veel conflicten. Het project wordt uitgevoerd in drie districten die grenzen aan het Victoriameer, namelijk Suba, Kisumu en Nyando. Tijdens de 1997 studie waren de problemen met hippo’s het grootst in deze gebieden. Voor dit project heb ik zes lokale mensen aangenomen waarover ik de leiding heb. Vijf van hen werken als veldmonitor, de zesde werkt als projectcoördinator. Het project wordt ondersteund door een lokale NGO in Kisumu.

Hippo’s nabij Singeda

Wat houdt het project in?
Wanneer er een incident is met een nijlpaard gaat de monitor het veld in, maakt rapport op (in drievoud), bepaalt aan de hand van indicatoren de schade, stelt vast of de schade daadwerkelijk is toe te schrijven aan nijlpaarden en houdt een kort interview met het slachtoffer. De schade wordt gevisualiseerd met behulp van een digitale camera en de coördinaten van de conflictlocatie worden vastgelegd. Op basis hiervan kan later een kaart worden gemaakt waarop de conflictintensiteit van verschillende locaties wordt aangegeven.
Een deel van het werk van de monitoren bestaat uit het informeren en enthousiasmeren van de lokale bevolking om mee te werken aan het project. Zonder hun medewerking heeft het project geen zin; zij zijn immers degene die incidenten moeten rapporteren. De informatieoverdracht omvat ook het creëren van bewustwording omtrent het belang van nijlpaarden in wetland ecosystemen en het nadenken over ontwikkelingsmogelijkheden die verband houden met de aanwezigheid van nijlpaarden. De monitoren werken nauw samen met de lokale autoriteiten en zij wonen barazas of lokale vergaderingen bij. Het project gaat verder dan rapporteren alleen; er wordt ook gekeken naar de impact die conflicten met nijlpaarden hebben op de levensomstandigheden van de lokale bevolking en de wijze waarop mensen omgaan met dergelijke conflicten. De stellingname is dat de omvang van de conflicten wordt onderschat omdat veel incidenten niet worden gerapporteerd. Daarom is het contact met autoriteiten ook van belang. De Kenya Wildlife Service is verantwoordelijk voor het wildbeheer en als zich problemen voordoen zijn zij de aangewezen instantie om actie te ondernemen. Zij zijn vanaf het begin aangehaakt bij het project.

Gesprekken in het veld

Kick-off meeting
Bij aanvang van het project is er een ‘kick-off meeting’, waarvoor lokale autoriteiten, vertegenwoordigers van organisaties die zich bezig houden met waterrijke gebieden, wildbeheer en visserij (zowel privaat als overheid, inclusief beleidsmakers), en vertegenwoordigers van de lokale leefgemeenschappen worden uitgenodigd. Elke drie maanden worden er forumbijeenkomsten gehouden waarin de resultaten worden teruggekoppeld. Per gebied wordt dan een overzicht gegeven van de frequentie en omvang van de conflicten, de aanvraag cq. uitkering van compensatie en de reactie van de autoriteiten op de conflicten. Mogelijke oplossingsstrategieën komen eveneens aan bod. Aan het eind van het project is er een workshop waarin de bevindingen uit alle gebieden worden gerapporteerd. Hierbij zal worden nagegaan op welke wijze de bevindingen kunnen bijdragen aan conflictvermindering en in hoeverre de aanbevelingen kunnen leiden tot beleidsaanpassingen of implementatie in het veld. Het is ook denkbaar dat er op lokaal niveau een vervolgproject plaatsvindt.

Wetland producten zijn van groot belang voor de lokale bevolking

Een compleet beeld
Parallel aan dit project worden er ‘focus group interviews’ gehouden, waarin de lokale bevolking centraal staat. Tevens worden er in het studiegebied scholen geselecteerd, waarvan leerlingen hun ouders gaan interviewen over conflicten met nijlpaarden en de betekenis en het gebruik van wetlands. Het doel hiervan is om een goed beeld te krijgen van de veranderingen die zich gedurende het afgelopen decennium hebben voorgedaan en de werkwijze van de autoriteiten hierin (op verschillende schaalniveaus). Het geheel wordt gecomplementeerd door interviews met sleutelinformanten, gericht op de rol van de verschillende belanghebbenden en de wijze waarop problemen met nijlpaarden zouden kunnen worden aangepakt.

Het project is innovatief in de zin dat er tot op heden weinig (wetenschappelijke) aandacht is geweest voor mens-dier conflicten in en rondom waterrijke gebieden. Door het gebruik van verschillende technieken en de combinatie van een analyse van conflicten, beleid en de betrokken instanties wordt een beeld geschetst op basis waarvan aanbevelingen worden gedaan die van belang zijn voor beleidsontwikkeling en strategieën gericht op conflictvermindering met wild in wetlands.

Deze tekst is ook verschenen in de Nieuwskrant Nr. 13, voorjaarseditie 2008, een uitgave van het Onderwijsinstituut GPIO en de afdeling Geografie, Planologie en Internationale Ontwikkelingsstudies.
De Nieuwskrant kan worden gedownload op de website van het instituut:
http://www.fmg.uva.nl/owi-gpio/actueel.cfm

Natuurlijk moet er iets over werk staan op deze blog. Vooralsnog bestaat het werk vooral uit lezen, schrijven en interviews uitwerken. En geloof me: daar kun je aardig zoet mee zijn….
Vanmiddag heb ik een interview met een mogelijke assistente. Wordt vervolgd…..
Meer info over mijn onderzoek kun je vinden op mijn website www.postinafrica.com